Tapu sicilinde kayıtlı olan taşınmaz malların hukuki durumuna itiraz edilmesi, tapu iptal ve tescil davalarıyla mümkündür. Bu davalar, gayrimenkul hukukunun en sık karşılaşılan uyuşmazlıklarındandır.
Dava Türleri
Tapu iptali davası, tapuda kayıtlı olan bir hakkın gerçeğe aykırı olduğu iddiasıyla açılır. Davacı, tapudaki kaydın iptali ve yerine kendi adına tescil yapılmasını talep eder.
Tescil davası ise henüz tapuya kayıtlı olmayan bir hakkın tescilini sağlamaya yöneliktir. Örneğin miras yoluyla intikal eden ancak henüz üzerine tescil yapılmayan taşınmazlar için bu dava açılır.
Hukuki Dayanak
Türk Medeni Kanunu'nun 1025. maddesi tapu kaydının karine oluşturduğunu belirtir. Yani tapuda kayıtlı kişinin malik olduğu karine olarak kabul edilir.
Ancak bu karine kesin değildir. Gerçek hak sahibi, dava açarak karineleni çürütebilir ve hakkını ispat edebilir.
Zamanaşımı
Tapu iptali davalarında zamanaşımı önemli bir konudur. Türk Medeni Kanunu'nun 1023. maddesine göre, taşınır malların zilyetliğinin kazanımı için beş yıllık süre öngörülmüştür.
Taşınmaz mallarda ise durum farklıdır. İyiniyetli üçüncü kişiler lehine on yıllık kazandırıcı zamanaşımı söz konusudur.
İyiniyetli olmayan kişiler için ise yirmi yıllık süre geçerlidir. Kötüniyetli kişi, taşınmazın kendisine ait olmadığını bilerek tapuya kayıt yaptırmışsa, yirmi yıl geçmedikçe mülkiyeti kazanamaz.
İyiniyet Kavramı
İyiniyet, tapuya yapılan tescil sırasında kişinin hukuki durumu bilmemesidir. Kişi, kendisine devir yapan kişinin gerçek malik olduğuna inanıyorsa iyiniyetlidir.
İyiniyetin varlığı karine olarak kabul edilir. Kötüniyeti iddia eden taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür.
Tapudan yapılan incelemeler makul düzeyde olmalıdır. Kişi tapuyu kontrol etmiş ve kayıtlarda bir problem görmemişse iyiniyetlidir.
Muvazaa
Gerçek durumu gizlemek için yapılan görünüşte işlemler muvazaalıdır. Tapu işlemlerinde sıkça karşılaşılan bir durumdur.
Örneğin, gerçekte hibe olan bir işlem satış gibi gösteriliyorsa muvazaa vardır. Ya da hiç para ödenmeden tapuya bedelli satış olarak işleniyorsa bu da muvazaadır.
Muvazaa iddiası ciddi delillerle ispat edilmelidir. Taraflar arasındaki anlaşmazlık, tanık beyanları, ödeme belgeleri gibi deliller değerlendirilir.
İspat Yükü
Tapu iptali davalarında ispat yükü davacıdadır. Davacı, tapudaki kaydın gerçeğe aykırı olduğunu ispatlamalıdır.
Davacı lehine karine bulunmadığı için somut deliller sunması gerekmektedir. Belgeler, tanık beyanları, bilirkişi raporları kullanılabilir.
Davalı ise tapuda kayıtlı olmasının kendisi lehine karine oluşturduğunu savunabilir. Ancak davacının sunduğu delillere karşı savunma yapmalıdır.
Bilirkişi İncelemesi
Tapu davaları genellikle teknik inceleme gerektirir. İmar durumu, kadastral durum, parselasyon gibi konularda bilirkişi görevlendirilir.
Bilirkişi, taşınmazın yerinde keşfini yapar. Komşu parselleri inceler, belediye ve kadastro kayıtlarını kontrol eder.
Bilirkişi raporu mahkeme için yol göstericidir. Ancak mahkemeyi bağlamaz. Mahkeme tüm delilleri bir arada değerlendirerek karar verir.
Müdahale ve Kötüniyet
Taşınmaza fiilen müdahale edilmesi, zilyetliğin korunması davalarına konu olur. Ancak bu davalar tapu iptali davasından farklıdır.
Zilyetlik koruması geçicidir. Kesin hakkın belirlenmesi için tapu davası açılmalıdır.
Sonuç
Tapu iptali davaları uzun süren ve teknik inceleme gerektiren davalardır. Zamanaşımı süreleri ve iyiniyet kavramı önem taşımaktadır. Dava açmadan önce detaylı araştırma yapılması ve delillerin toplanması gerekir.




